De context begrijpen
we weten
Het IPCC: wetenschap ten dienste van het klimaat
Al meer dan 30 jaar evalueert het IPCC (Intergouvernementele Werkgroep inzake klimaatverandering) de stand van de kennis over de klimaatverandering, de oorzaken en de gevolgen ervan. Het identificeert tevens mogelijkheden om de omvang van de opwarming en de ernst van de gevolgen ervan te beperken en om zich aan te passen aan de verwachte veranderingen. De rapporten van het IPCC bieden een regelmatig overzicht van de meest geavanceerde kennis en staan inmiddels centraal in de internationale klimaatonderhandelingen. Deze rapporten zijn ook van fundamenteel belang om beleidsmakers en het maatschappelijk middenveld te waarschuwen.
De nationale strategie voor een koolstofarme economie
Ons kompas op weg naar een koolstofarme economie
De Nationale Koolstofarme Strategie (SNBC) is de routekaart van Frankrijk in de strijd tegen klimaatverandering. Het doel is om tegen 2050 koolstofneutraliteit te bereiken en de koolstofvoetafdruk van de Franse consumptie te verkleinen. De strategie biedt richtlijnen voor de implementatie, in alle sectoren, van de transitie naar een koolstofarme, circulaire en duurzame economie. Ze definieert een traject voor de vermindering van de uitstoot van broeikasgassen tot 2050 en stelt doelstellingen vast voor de korte en middellange termijn: de koolstofbudgetten.
De biodiversiteit
De essentie van onze gebieden
De huidige klimaatverandering beïnvloedt de interacties tussen soorten en hun leefomgeving in ecosystemen. Bij een wereldwijde opwarming van 2 tot 3 °C voorspellen deskundigen dan ook dat het risico op uitsterven voor 20 tot 30 % van de dier- en plantensoorten toeneemt. De wet voor het herstel van de biodiversiteit, de natuur en de landschappen heeft als doelstelling vastgelegd om het nettoverlies aan biodiversiteit tot nul terug te brengen. Het Biodiversiteitsplan is er op zijn beurt op gericht deze doelstelling ten uitvoer te brengen en heeft tot doel de inspanningen van Frankrijk voor het behoud ervan te versterken en voor het eerst maatregelen in te zetten om de biodiversiteit te herstellen wanneer deze is aangetast.
Nul netto verstedelijking
De ontwikkeling van het landgebruik
Dit werd in 2018 vastgelegd in het Biodiversiteitsplan en in augustus 2021 opgenomen in de Klimaat- en Veerkrachtwet . is het doel om de stedelijke uitbreiding zoveel mogelijk te beperken en het gebruik van natuur-, landbouw- en bosgebieden tegen 2030 te halveren, en op langere termijn, namelijk in 2050, te streven naar netto nul-verbouwing. Een routekaart van de regering, die momenteel wordt opgesteld, moet een tijdschema en een traject vastleggen om deze doelstelling te bereiken. Vervolgens zou in 2024 een nationaal observatorium moeten worden opgericht om deze ontwikkelingen te volgen.
De grenzen van onze planeet
Het concept van de planetaire grenzen werd in 2009 door een internationale groep van 26 onderzoekers gedefinieerd met als doel het ‘Aardse systeem’ beter te begrijpen. Het biedt een globaal en transversaal overzicht van de planetaire risico’s, omdat het inzicht geeft in de interacties tussen deze verschillende domeinen.
Er zijn 9 planetaire grenzen: klimaatverandering, afname van de biodiversiteit, verstoring van de biogeochemische cycli van stikstof en fosfor, veranderingen in landgebruik, de verzuring van de oceanen, het wereldwijde watergebruik, de afbraak van de stratosferische ozonlaag, de toename van aerosolen in de atmosfeer en de introductie van nieuwe entiteiten in de biosfeer.
De planetaire grenzen vormen een drempel waarboven de bewoonbaarheid van de aarde voor de mens in het gedrang zou kunnen komen. Het overschrijden van elke grens verhoogt het risico dat het mondiale milieu onomkeerbaar wordt gedestabiliseerd, met ingrijpende gevolgen voor alle levende wezens. Op dit moment zijn zes planetaire grenzen overschreden.
Het Akkoord van Parijs: doelstelling 2 ton CO₂-equivalent
Het Akkoord van Parijs is een internationaal, juridisch bindend verdrag dat een keerpunt vormt in de strijd tegen de opwarming van de aarde. Het werd op 12 december 2015 tijdens de COP21 in Parijs door 196 partijen aangenomen en trad op 4 november 2016 in werking. Het stelde een doel vast: de temperatuurstijging tegen 2100 tot minder dan 2 graden te beperken.
Om dit te bereiken, moeten we onze uitstoot van broeikasgassen verminderen om tegen 2050 koolstofneutraal te zijn. Dit betekent onder meer dat de uitstoot tegen 2050 moet worden teruggebracht tot 2 ton CO₂-equivalent per jaar per inwoner (tegenover 10 ton vandaag).
En in de bergen?
Ook de bergen worden niet gespaard door de klimaatopwarming. De gevolgen lijken zichtbaarder dan elders: smelten van gletsjers, verminderde sneeuwval op lage en middelgrote hoogten, verstoring van de biodiversiteit, ontdooien van permafrost en rotsverschuivingen.
Wat het effect van koolstofuitstoot betreft, worden berggebieden in het bijzonder getroffen door het reisverkeer en de verwarming van accommodatie op hoogte. Volgens de koolstofbalans die het kabinet UTOPIES in 2022 voor La Plagne heeft uitgevoerd, zijn vervoer, voeding en accommodatie voor bezoekers goed voor 88% van de broeikasgasemissies van de bestemming (eerste schattingen).
Le contexte :
Des études sont réalisées sur le bilan de masse des glaciers : différence entre la neige accumulée et la fonte (accumulation VS ablation). Selon l’ONERC* en 2023, en moyenne et en 20 ans (entre 2002 et 2021) : les cinq glaciers suivis (Ossoue, Gebroulaz, Argentière, Saint Sorlin, Mer de Glace) ont perdu -25 mètres d’équivalent eau.
*Observatoire national sur les effets du réchauffement climatique
Les conséquences :
La fonte des glaciers a un effet sur le climat lui-même via l’effet d’albédo : la capacité d’une surface à refléter, en fonction de sa couleur, les rayons du soleil vers l’espace. En fondant, la glace expose les surfaces de la Terre qui absorbent alors les rayons du soleil et provoque donc une accélération du réchauffement climatique. Selon Météo France, les montagnes se réchauffent 2 fois plus vite que le reste du pays (2°C au cours du XXe siècle pour les Alpes et les Pyrénées VS 1,4°C pour le reste du pays).
Par ailleurs, si la fonte des glaciers n’a pas d’impact significatif sur la montée du niveau de la mer (contrairement à la fonte des calottes polaires en Antarctique ou au Groenland), il en a un sur la ressource en eau douce. Effectivement, la fonte des glaciers entraîne une diminution de la capacité de stockage de nos territoires en eau douce. L’eau va ruisseler, s’évacuer et ne sera plus stockée (et « relâchée » en été par exemple). La fonte des glaciers peut aussi avoir d’autres conséquences : formation de lacs glaciaires et risques d’inondation, libération de gaz à effets de serre due à la fonte du permafrost…
